OHARRA: Artikulu hau gazteleraz irakur daiteke esteka honetan: https://www.eldiario.es/euskadi/blogs/viento-del-norte/falacias-linguisticas-educacion_132_13544433.html
Badira hilabeteak arrazoi batzuengatik edo besteengatik euskara etengabe eztabaidagai modu sutsuan izaten ari dena. PISAk berriz erdigunera ekarri du hizkuntza politikaren inguruko ika-mika, kasu honetan hezkuntza arloan aplikatuta. Etengabeko tirabiretan ibiltzeak euskaldunen arteko akordioa lortzeko zailtasunaz hitz egiten digu eta aspergarri bezain antzua da ariketa. Zerbait berri asmatzeko beharrean gaude, baina batzuetan adostasuna eraiki ahal izateko, batzuetan eraiki nahi den lursaila «sastrakaz» eta «belar txarrez» soildu behar da. Eta horixe egiten saiatuko naiz hurrengo lerroetan: aurrera egitea eragotz diezaguketen falazia batzuk desegiten. Hona hemen lagin bakarra. Berehala, irakurleak jakingo du nortzuk dauden atzean.
«Ez dago D eredurik, D eredu asko daude». Desberdintasunak egon daitezke irteerako emaitzetan, baina ez dago nahierara egindako D eredurik. Araudiak definitzen du eta ikasgai guztiak euskaraz ikastea dakar. Beraz, praktikan, eredu bera da aukeratu dutenen guztientzako.
«Hizkuntza-ereduei buruzko eztabaida artifiziala da eta oso gaindituta dago». Falazia hau boteretik hedatuta dago. Nire ustez, gobernatzen duenak ez du bizimodua zaildu nahi oinarrizko araudien aldaketarekin, eta, horregatik, nahiago du bateragarri ez dena artifizialki bateratu: hizkuntza-ereduak eta esparru eleanitza, hau da, 80ko hamarkadan egoera zehatz batean eman genuen erantzuna eta Eskola Akordioak eman nahi izan zuen erantzun eguneratuena. Gogoratu behar da Akordioak ez dituela hizkuntza-ereduak ezertarako aipatzen eta, hala ere, Hezkuntza Legean elkarri harriak botatzeko abagunea izan zela. Nahikoa da EBAUn gertatutakoa gogoratzea, eztabaida gainditu gabe dagoela ikusteko.
«Garrantzitsuena ikastetxeko Hizkuntza Proiektua da, bere eremu soziolinguistikoari erantzun behar diona». Baieztapen hori anbibalentea da. Politikariek hori esaten dutenean eremu soziolinguistikoetara egokitzeari buruz hitz egitean estrategia desberdinez ari direnik. Eta badakite. Ikastetxeko Hizkuntza Proiektua da esparru eleaniztunaren formulazio zehatzagoan sartu nahi izan ez duen Administrazio batek ikastetxeei erantzukizuna ezarri nahi izatea, Legeak ezarritako helburuak lor daitezen, gaur egun, benetako ameskeriak baitira ikastetxe askorentzat jakinda.
«D eredua hizkuntzan murgiltzeko eredua da». Baieztapen horrekin argi geratzen da ereduen sistema, batez ere, ikasleek beren ama-hizkuntzan ikasteko sortu zela, nahiz eta horrek ez zuen eragozten irakaskuntza etxetik kanpoko hizkuntza batean aukeratu ahal izatea, horrela, gaur egun eremu erdaldunetako ikasle askorentzat gertatu den bezala: murgiltze eredu bat. Baina ez da ahaztu behar ikasleen % 20 euskararekin etortzen dela etxetik. Ikasle horiek etxeko edo inguruko hizkuntzan ikasten dute.
«Bigarren hizkuntza bat ikasteak lotura zuzena du hizkuntzarekiko esposizio-denborarekin». Hizkuntzarekiko esposizioa, zalantzarik gabe, beharrezko faktorea da hizkuntzaz jabetzeko, baina ez nahikoa, PISAren emaitzetan eta diagnostiko-ebaluazioetan ikusten ari garen bezala. Euskararen ikaskuntza-mailak, ez ezagutzan, ez erabilera, ez dira hazten ari D eredua orokortzen saiatzeagatik. Euskararekiko esposizio-denboraz gain, eredu eleanitzaren inplementazio ona behar da. Ez da nahikoa etapa eta une guztietan beste edozein hizkuntza debekatzea. Bigarren eta hirugarren hizkuntzak eskuratzeko aldamioak nola eraikitzen diren jakin behar da, hizkuntza-, motibazio- eta metodologia-estrategia onenak aplikatzeko. Programa elebidun arrakastatsu batzuek % 50eko esposizioa dute bigarren hizkuntzarekiko, eta beste batzuek esposizio-denbora handiagoa dute, baina lorpen apalagoak dituzte.
«Euskara da emaitza txarren erruduna». Erredukzionismo mota horrek ahaztu egiten du hizkuntzak komunikatzeko tresnak baino ez direla, ideologiarik eta asmo gaizto edo bikainik gabeak. Hiztunak gara botere-harremanak sustatzen ditugunak. Argi esan dezagun: euskara ez da arazoa, ezta irakaskuntzaren bidez euskara biziberritzea zalantzan jartzea ere, baizik eta nola egin gizarte gisa onartezinak diren albo-ondorioak saihesteko, batez ere ikasle ahulenentzat, eta euskararen beraren kalterako izan ez dadin.
«Ama-hizkuntzari buruzko eztabaida ez da ebidentzietan oinarritzen, helburu ideologikoak ditu». Bai ama-hizkuntzaren presentzia handiagoa defendatzen duenak, bai eskolan desegokitzat jotzen duenak bere posizionamenduetatik eta ideologiatik egiten du. Biek. Ez da nahikoa ondorioak atertzeko datu solte eta testuinguru gabekoa hartzea eta esatea EBAUko euskaraazko proba gaztelaniazkoa baino ikasle kopuru txiki batek gainditu zuela. Ikus dezagun zer esaten digun PISAk proba etxeko hizkuntza ez den beste hizkuntza batean egiten dutenei buruz, horri buruz zer dioten Hezkuntza Sailaren ebaluazioen emaitzek —urrunago joan barik, etapa-amaierari buruzko azkena—, eta, herrialde askotako esperientzietan oinarrituta, UNESCOk esaten diguna, baita nazioarteko ikerketak dioena ere.
Azkenik, hizkuntza desarmatzeko ahalegina egin dezagun. Errealitateak akordioak berritzea eskatzen du, baita horren ondorioz arau-aldaketa sakonak gertatzea ere. Irainak eta erantzun erreaktiboak lekuz kanpo daude. Ordezkari publiko bat ezin da kexatu Madrilen dagoen lokatzaz eta, aldi berean, twit hau idatzi: “Para los euskarafobos habituales la caída mundial de PISA es culpa del euskara. ¿Maldad o psicopatía? Ambas”.
Deja un comentario