NOLAKOAK GAREN!

NOTA: este artículo está publicado en castellano en Diario.es

Duela ez asko idatzi nuen blog honetan bertan ikastolen soziologiari buruz. Orain kristau hezkuntzak gaur egun duen eginkizun sozialaz hausnartu nahiko nuke.

«Los domingos» film arrakastatsuak ikastetxe kristauek bokazio erlijiosoetan oraindik duten eragin handiaren ilusiora garamatza. Baina ez da horrela. Euskal errealitatea pelikulak erakusten duenetik urrun dago. Bokazioak gero eta urriagoak dira eta hori hamarkadetako fenomeno bat da. Ikastetxeetan ez da bokazio pastoraltzarik.

Modu apalagoa planteatuz gero, ikastetxe kristauek beren buruari galdetu ahal izango liokete, ea beraienganik ateratzen diren ikasleak sinesmen kristauetan errotuta dauden. Badirudi hori ere ez. Behin elizbarrutiko ikastetxe handi bateko zuzendari batek, bere orientabide soziala zalantzaz kanpo utzita, bere gotzainaren aldetik jasaten zuen presioa aipatu zidan; izan ere, ikasleak ehundaka izanda, matrikula horrek ez zekarren eliz praktikarik, konfirmazioetan adibidez.

Zer korrelazio dute, orduan, ikastetxe kristauek, izan Kristau Eskolakoek edo elizbarrutikoek edo Opus Deikoek, gaur egun euskal gizarteak erakusten duen indiferentzia erlijiosoaren profilarekin, laizismo militantea ez denean? Nola azaldu oraindik ere hezkuntza kristauaren indarra?

Balizko arrazoi bat familia askoren kristau fedeari erantzuna ematea izan liteke, baina kasu batzuen motibazioa ukatu gabe, ikusten ari gara ez datorrela bat bizi dugun errealitate soziologikoarekin. Gizartea Elizatik han urrun dago, ezen ez baita azaltzen horrenbeste ikastetxe konfesionalak.

Batzuek esango dute ez dela fedea transmititzen, baina behintzat erreferentzia direla «balioen» transmisioan. Baina egun balio humanista eta demokratikoen transmisioa ez da bere berariazko ataza. Mota guztietako ikastetxeei dagokie, Eskola Publikoari, jakina. Urrutira joan gabe, zentro akonfesionaletan ere kontzientzia lantzeko eta barnekotasuna zaintzeko ekimenak ugaritzen ari dira «espiritualtasun laikoak» deitu izan den horren esparruan (mindfuless eta horrelakoak).

Gaur egun, ikastetxe batzuek jaiotza-tasaren beherakadaren aurrean erakusten dituzten ahuleziak gorabehera, kristau-eskolak zutik irauten du. Inertzia historikoek soilik azal dezakete ikastetxe konfesional askok klase ertain edo ertain-altuetarako babesleku izaten jarraitzea, elizaren aldarrikapenak berak ere urratuz. Leon XIV.aren azken exhortazio apostolikoan, «Trazar mapas de esperanza», hezkuntzari eskainia hain zuzen ere, adorea eskatzen du “para garantizar el acceso a los más pobres, apoyar a las familias frágiles y promover becas y políticas inclusivas… Perder a los pobres equivale a perder la escuela misma” gaineratzen du Aita Santuak. Hala ere, ez du inolako erreferentziarik egiten eskola-segregazioari buruz, ezta berak deitzen dituen «constelaciones educativas católicas» zer neurritan lagundu duten edo laguntzen jarraitzen duten segregazioan.

Hain zuzen ere, Fernando Casas Kristau Eskolako presidenteak ikasturte hasierako inaugurazio-ekitaldian adierazi zuenez, bere ikastetxeak ez dira eskola-segregazioaren arazoa, baizik eta konponbidearen alde lanean denbora asko daramaten eragileak. Benetan hala da? Inork ez du zalantzan jartzen ikastetxe kristau batzuen konpromiso soziala, batzuetan baldintza zail samarretan dedikazioagatik eta baliabide faltagatik. Zoritxarrez, zentro horietako asko lehen lerroan daude desagertzeko eta klase ertainak edo altuak jasotzen dituztenak osasun ona dutenak dira.

Kataluniako Bofill Fundazioaren duela gutxiko azterlan batek egin duen bezala, ona litzateke kristau eskolako patronalek, edo Hezkuntza Sailak berak, itunen dekretua eguneratuko duen honetan, datuak ematea ekitatearekin lerrokatuta dauden ikastetxeei buruz eta oraindik asko falta zaien edo ezer egiten ez duten ikastetxeei buruz. Diru publikoak pribilegioak finantzatzeari utzi behar dio, eta oraindik ere ehuneko esanguratsu batek segregatzen duten zentroak finantzatzen ditu. 

Bada garaia Kristau Eskolak gerentzia-unitate bat moduan soilik funtzionatzen duten ikastetxeen amalgama izateari utz diezaion. Zuzendaritzarik, hausnarketa bateraturik eta posizionamendu publikorik ezean, uste dut ikastetxe kristauak ezin direla mugatu beren “pabilioia” defendatzera, proiektu bakarra balira bezala eta beren ikastetxeetarako baliabide gehiago eskatzera, euren artean bereizi gabe. Hausnartu —eta horren arabera jokatu— behar dute zer zentzu duen beren printzipioentzat irakaskuntza arautuan bere presentzia zabalak suposatzen duen botere-esparrua mantentzeak.